Industrieel erfgoed · Leiden
De Meelfabriek
Een concept voor de tijd tussen wat een plek was en wat ze zou worden.
Een industriële plek verbonden met stad en water
De Meelfabriek ligt aan de Leidse singel, op een deel van de voormalige vestingwerken en direct naast het huidige Singelpark.
De ligging aan het water hoort bij de oorsprong van de plek. Graan werd vroeger per schip via de singels naar de fabriek aangevoerd, waar het werd opgeslagen en verwerkt tot meel.
Het complex groeide in verschillende bouwfasen uit tot een omvangrijk industrieel ensemble en behoort tot het belangrijke industriële erfgoed van Leiden. Op het terrein bevinden zich meerdere rijksmonumenten; de huidige projectorganisatie spreekt over tien rijksmonumenten binnen het complex.
- Soort erfgoed
- Industrieel erfgoed · meerdere rijksmonumenten
- Locatie
- Leiden · Leidse singel
- Bouwperiode
- 1883
- Oorsprong
- Stoommeelfabriek
De toekomst lag er al — de tussenfase nog niet
Voor De Meelfabriek lag al een ambitieus masterplan van architect Peter Zumthor.
De uiteindelijke ontwikkeling vroeg echter tijd. Daardoor ontstond een interessante opgave voor de periode ertussen.
Urban Breezz onderzocht niet hoe het masterplan vervangen kon worden, maar hoe juist de tussenfase waarde kon krijgen.
Wat doe je met een plek die al een toekomst heeft, maar daar nog op moet wachten?
Hoe kan een terrein dat wacht op zijn volgende hoofdstuk ondertussen al toegankelijk, zichtbaar en betekenisvol worden?
Niet wachten tot alles af is
De tussenperiode werd bekeken als kans om mensen alvast kennis te laten maken met De Meelfabriek.
Tijdelijke programmering kon de plek openen, activiteit toevoegen, betrokkenheid opbouwen en laten zien welke vormen van gebruik bij het terrein passen.
Het doel was niet een tijdelijke oplossing voor leegstand, maar een tussenfase die iets toevoegt aan de ontwikkeling die daarna zou volgen.
Het productieproces werd het verhaal voor de programmering
De tijdelijke invulling werd afgeleid van de oorspronkelijke geschiedenis van de fabriek.
Graan kwam via het water naar het complex en werd daar verwerkt tot meel — de basis voor brood.
Dat oorspronkelijke proces werd vertaald naar een eigentijds concept:
Koren → Malen → Meel → Brood → Samen genieten
Vanuit die gedachte kon ruimte ontstaan voor onder andere eten, ontmoeting, makers, markt, cultuur en kleinschalige tijdelijke functies.
Niet als definitief programma voor De Meelfabriek, maar als manier om het verhaal van de plek opnieuw beleefbaar te maken.
De geschiedenis bepaalde niet alleen wat hier ooit gebeurde, maar inspireerde wat hier tijdelijk zou kunnen ontstaan.
Een wachtkamer waar al iets gebeurt
Het mooiste wachtkamerproject van Nederland.
Een plek die wacht op haar volgende hoofdstuk hoeft niet stil te staan.
Juist in de tussenfase kan worden getest, ontmoet en ontdekt. Nieuwe doelgroepen kunnen de plek leren kennen, initiatiefnemers kunnen activiteiten uitproberen en het gebied kan alvast opnieuw onderdeel worden van het dagelijks leven van de stad.
De ruimte tussen de gebouwen doet ook mee
De verkenning ging niet alleen over tijdelijke functies binnen de bestaande gebouwen.
Ook routes, pleinen, terrassen, groen, verblijf en de relatie met het water konden onderdeel worden van de tijdelijke identiteit.
De tijdelijke fase kon zo alvast ontmoeting en verbinding mogelijk maken, zonder vooruit te lopen op de definitieve ontwikkeling.
Kleine ingrepen kunnen een plek al veranderen
De schetsen onderzoeken lichte en aanpasbare toevoegingen: paviljoens, terrassen, groen en publieke verblijfsplekken.
Juist doordat deze ingrepen tijdelijk zijn, ontstaat ruimte om te proberen, te leren en weer aan te passen.
Niet alles hoeft definitief te zijn om betekenis te hebben.
De Meelfabriek laat zien dat de tijd tussen oud en nieuw geen verloren tijd hoeft te zijn.
Een tussenfase kan worden gebruikt om verhalen zichtbaar te maken, mensen aan een plek te verbinden en alvast beweging te creëren voordat de definitieve transformatie begint.
Een plek hoeft niet af te zijn
om al te kunnen beginnen.
Van wachten naar gebruiken · Van tussenfase naar beweging